Medialne wędrówki po RPA 

We wtorek 03 lutego 2026 roku wędrowaliśmy po Republice Południowej Afryki. Swoje wrażenia z wycieczki do RPA opowiedziała Zosia Mioduszewska.
Wędrówkę rozpoczęliśmy od opowiedzenia o historii RPA.
Ustawa, znana jako South Africa Act, uchwalona została przez Parlament Zjednoczonego Królestwa 20 września 1909 roku. Król Edward VII ogłosił powstanie Związku Południowej Afryki z dniem 31 maja 1910 roku. South Africa Act stworzył Południową Afrykę w znanym do dzisiaj kształcie terytorialnym. ZPA stał się w roku 1961 republiką i opuścił Wspólnotę Narodów.
RPA tworzą ludy zamieszkałe w różnych częściach kraju. Według szacunków RPA zamieszkuje 63 mln osób. Czarnoskórzy stanowią 80% populacji, przedstawiciele rasy białej 8%, Mulaci 9%, a Azjaci 3%.
W RPA można usłyszeć 25 języków. 11 z nich jest uznawanych za urzędowe: jeden język afrykański dla każdej z 9 prowincji oraz angielski i afrykanerski. Język afrykanerski jest językiem potomków holenderskich osadników, który na przestrzeni wieków przejął elementy języków bantu i khoisan. Pomimo francuskich, niemieckich, portugalskich i angielskich wpływów, trzonem języka afrykanerskiego jest niderlandzki.
RPA ma 3 stolice: PRETORIA jest stolicą administracyjną, to właśnie tam urzęduje prezydent. KAPSZTAD to stolica legislacyjna i to tam mieści się parlament, BLOEMFONTEIN to z kolei stolica sądownicza i siedziba Najwyższego Sądu.
Najstarsze ślady, liczące od 30 do 20 tys. lat, odnaleziono w jaskiniach w okolicach Kapsztadu. Ich mieszkańcy posługiwali się kamiennymi narzędziami, wierzyli w duchy, uprawiali szamanizm i rysowali sceny myśliwskie na ścianach jaskiń i skalnych schronień.
Pod koniec XV wieku, za panowania króla Jana II, odważni portugalscy żeglarze próbowali dotrzeć do Indii wzdłuż wybrzeży Afryki. Na początku 1488 roku Bartolomeu Dias wpłynął na wody Oceanu Indyjskiego, okrążając Przylądek Dobrej Nadziei. 10 lat później Vasco da Gama dotarł do wybrzeża Indii. Portugalczycy podczas wypraw zatrzymywali się w Kapsztadzie, gdzie zaopatrywali się w świeżą wodę, jedzenie na dalszą drogę. Nawiązali kontakt z miejscową ludnością. Wymieniali różne przedmioty na bydło. W 1510 roku wicekról portugalskich Indii i załoga jego statku ponieśli śmierć w potyczce z plemieniem Hotentatów.
Holendrzy, którzy zajęli miejsce po Portugalczykach, na szlaku morskim do Indii, osiedlili się w Kapsztadzie. W 1652 roku Jan Van Riebeeck, działając z upoważnienia Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, zbudował w Kapsztadzie fort i uczynił z tej osady stację zaopatrzeniową dla statków płynących na Jawę.
W 1657 roku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska zezwoliła wolnym obywatelom na osiedlanie się na ziemiach Kompanii i to po ustalonej przez nią cenie, a handel z Hotentotami i przepływającymi statkami był zabroniony Z czasem Kompania złagodziła zasady handlu. Kilkudziesięciu Holendrów rozpoczęło kolonizację ziemi na wschód i północ od Kapsztadu, zakładając m.in. miasto Stellenbosch.  W związku z powiększaniem się powierzchni terenów uprawnych i rosnącym zapotrzebowaniem na siłę roboczą w 1681 roku Holendrzy zaczęli sprowadzać do Afryki azjatyckich i malgaskich niewolników.
Pod koniec XVII wieku kolonia liczyła około 1000 wolnych obywateli a gubernatorzy przyczynili się do jej gospodarczego rozwoju. Do kolonii przybyło też 200 francuskich hugenotów, którzy schronili się w Holandii po odwołaniu edyktu nantejskiego. Nowi przybysze, gorliwi wyznawcy kalwinizmu, znali się na rzemiośle, handlu i uprawie winorośli. Oprócz niewolników, Holendrzy przywieźli też do Kapsztadu muzułmańskich wodzów z Malezji i Jawy. Muzułmanie przybyli wraz z rodzinami, zachowali swoją kulturę i religię a nawet nawrócili na swoją religię niektórych Mulatów. Stali się trzonem muzułmańskiej społeczności  zamieszkującej Kapsztad. 
Pod koniec XVIII wieku pozycję Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej osłabiły rywalizacja o władzę i ostra konkurencja ze strony Anglików i Francuzów. Kompania upadła w 1794 roku. Brytyjczycy popłynęli do Kapsztadu w 1795 roku.

Rok 1867 był swoistą cezurą w historii RPA. W Hopetown w Prowincji Przylądkowej Północnej odnaleziono pierwszy diament, co zachęciło poszukiwaczy do przyjazdu w te strony. Wydrążono ogromną dziurę w ziemi, obok której wyrosło miasto Kimberley.  Do miasta zjechało się z całego świata i z zagranicy tysiące osób poszukujących cennego kruszcu. Z Kapsztadu do Kimberley podróż trwała 4-6 tygodni. Kimberley stało się 2 co do wielkości miastem w kraju.
 W 1886 roku George Karrison odkrył złoża złota w Witwaterstrand, które stanowiły 40% światowych zasobów.

RPA – gospodarka, szkolnictwo, służba zdrowia, rolnictwo.

Sektor rolnictwa, leśnictwa i rybołówstwa stanowi 2,2% gospodarki i zatrudnia 4,6% siły roboczej. 40% południowoafrykańskiej ludności mieszka na wsiach. Ze względu na suchy klimat grunty orne stanowią jedynie 10% całkowitej powierzchni kraju.  Rolnictwo ma dwa oblicza. Ogromne gospodarstwa o średniej powierzchni 2000 ha są nastawione na eksport i w większości należą do białych rolników. Ich liczba wynosi około 140 tysięcy. Gospodarstwa role należące do Murzynów i Mulatów produkują żywność na własne potrzeby. RPA jest samowystarczalna pod względem żywności, importuje jedynie pszenicę, soję i ryż. Kraj eksportuje zboża, nasiona oleiste, trzcinę cukrowa oraz owoce, produkowane głównie w okolicach Kapsztadu. RPA jest 7 na świecie producentem wina. W okolicach Kapsztadu produkuje się 9 mln hektolitrów wina a ponad 40% krajowej produkcji trafia na eksport.
Źródłem sukcesu są bogactwa naturalne: 41% światowych złóż złota, 90% platyny, 80% magnezu i 73% chromu. RPA jest 4 producentem diamentów na świecie. W RPA kopalnie złota znajdują się na głębokości prawie 4000 m. Plany zakładają zejście na głębokość 5000 m.
RPA jest głównym producentem i odbiorcą energii elektrycznej w Afryce.  90% energii wytwarzają elektrownie węglowe, pozostałą część – wodne i jądrowe. W Koeberg koło Kapsztadu znajduje się jedyna na kontynencie elektrownia jądrowa. 
Kraj odwiedza rocznie 10 mln turystów z całego świata. Turystyka zapewnia 9,3% PKB i 1,5 mln miejsc pracy. Usługi odpowiadają za 68% PKB. RPA posiada szczególnie rozwinięty sektor finansowy (21% PKB). Według rankingu Światowego Forum Ekonomicznego, Giełda Papierów Wartościowych w Johannesburgu zajmuje 11 miejsce na światowym rynku giełd. 
Bezrobocie wynosi oficjalnie 27,7% i dotyka ponad połowę osób poniżej 25 roku życia. Większość ludności czarnoskórej pracuje w szarej strefie jako uliczni sprzedawcy, parkingowi, pracownicy punktów gastronomicznych, itp. Ponadto w kraju mieszka ok. 2 mln imigrantów zarobkowych (Nigeryjczycy, Mozambijczycy), pracujący głównie Mozambiku. nielegalnie.
W 1994 roku wśród czarnoskórych zaczęła się wyodrębniać klasa średnia. Tworzy ją 5 mln konsumentów, których siła nabywcza przekracza obecnie siłę nabywczą białej populacji. Jednak 55% czarnoskórych mieszkańców RPA żyje poniżej granicy ubóstwa. 
Służba zdrowia: publiczna jest niewydolna, ale praktycznie każdy, kto pracuje, wykupuje opiekę prywatną. A tu obowiązują najwyższe standardy. Duży nacisk kładzie się na profilaktykę.  Firma sprzedająca ubezpieczenie zdrowotne wprowadza różne cele: na przykład jak uprawia się sport, dostaje się punkty, które potem można wymienić na przykład na smoothie. Ludzi bardzo to motywuje. Nagradzane jest też wykonywanie badań profilaktycznych. Podobnie działają ubezpieczalnie samochodów - zakładają w aucie czujnik. Jeśli przejedzie się tygodniowo 100 kilometrów bez przekraczania prędkości i ostrego hamowania, zdobywa się punkty. Ludzie jeżdżą więc przepisowo. RPA nie ustrzegła się przed plagą, która zbiera śmiertelne żniwo na kontynencie. 19% ludności aktywnej seksualnie jest zarażona wirusem AIDS. Średnia długość życia stale wzrasta. W 2008 roku było to 43 lata a w 2016 roku średnia życia wzrosła do 63 lat. Rząd opracował program bezpłatnego rozprowadzania leków antyretrowirusowych.
Bardzo popularnym sposobem spędzania wolnego czasu w RPA jest tzw. braai, czyli grill. W każdej rodzinie jest taki mistrz braaia, ktoś, kto najlepiej radzi sobie z przygotowaniem steków. Południowoafrykańczycy są dumni ze swojej wołowiny. Wegetarianizm nie cieszy się tu uznaniem. Jest traktowany jako zagrożenie dla przemysłu mięsnego, zamach na zwyczaje, kulturę. Mieszkańcy RPA chronią też swój przemysł tekstylny, choć produkowane tam ubrania nie są zbyt dobrej jakości. Ale na te sprowadzane spoza kraju jest wysokie cło, więc są stosunkowo drogie. 
    W RPA nauka w szkole rozpoczyna się w wieku 6 lat. Najpierw jest szkoła podstawowa, która trwa 7 lat, począwszy od klasy 1 do klasy 7. Następnie rozpoczyna się nauka w szkole średniej, która trwa kolejne 5 lat, od klasy 8 do klasy 12. Rok szkolny trwa od stycznia do listopada. Oprócz szkół publicznych istnieją szkoły prywatne, gdzie czesne wynosi ok. 1400,00 złotych miesięcznie. Dodatkowo ponosi się opłatę za książki, mundurki, zajęcia sportowe i kulturalne.
W okolicach Kapsztadu panuje klimat śródziemnomorski, z ciepłym i suchym latem i średnimi temperaturami około 26°C, a zimą 5°C - 17°C. Latem w okolicach Johannesburga, na wysokości 1600 m npm temperatura rzadko spada poniżej 30°C. Zimą nie ma opadów i dni są słoneczne z temperaturą 20°C ale nocą spada do 5°C.
W RPA fauna jest bardzo bogata. Żyją tu największe ssaki lądowe: słoń, nosorożec biały i hipopotam, a także najwyższe żyrafy, najszybsze gepardy i najmniejsze ryjoskoczki. RPA to królestwo antylop, bawołów, zebr, guźców, lwów, likaonów, surykatek, lisów przylądkowych. Świat gadów w RPA jest również bogaty: wieloryby, delfiny, foki, krokodyle, żółwie lądowe i słodkowodne, żarłoczne rekiny. Przylądek Dobrej Nadziei zamieszkują foki oraz pingwiny przylądkowe, dla których utworzono rezerwat w celu ochrony gatunku. Pingwiny zamieszkują całe wybrzeże RPA, ale najlepszym miejscem do ich obserwacji jest plaża w Boulders. Największym ptakiem RPA jest struś, który waży około 130 kg, mierzy 2 metry i biegnie z prędkością 70 km/godzinę ale nie potrafi latać.

Pod względem wyznaniowym RPA jest jednym z najbardziej tolerancyjnych krajów na świeci. Pojawiają się nowi prorocy, nowe odłamy i każdy wierzy, że kiedyś ich religia będzie tak wielka, że obejmie cały kraj.

Rzemiosło jest zajęciem zarobkowym dla mieszkańców małych osad.  Przedmioty z koralików, przedmioty z drutu, snycerstwo – rzeźbienie w drewnie, plecionkarstwo – geometryczne wzory na koszach, pudłach, naczyniach.

Sport – rugby, piłka nożna, krykiet. 

KAPSZTAD Cape Town - miasto oceniane jako najpiękniejsze miejsce na świecie. Bardzo tolerancyjne pod względem wyznaniowym i orientacji seksualnej.
Położone u podnóża Góry Stołowej, ze szczytami Signall Hill (350 m npm ) i Lion’s Head ( 669 m npm ).
W 1488 roku Bartolomeo Dias w czasie sztormu został zepchnięty na wschód w stronę wybrzeża i w ten sposób dotarł do zatoki, która dziś nosi miano – Przylądek Dobrej Nadziei. Odwiedzamy Zamek Dobrej Nadziei, mijamy Ratusz Miejski, Plac Grande Parade i główną ulicę Adderley.

Spacerujemy po Ogrodach Kompanii Indyjskiej, przy których znajdują się budynki Parlamentu i rezydencja Prezydenta RPA. Spacerujemy po bajecznie kolorowej dzielnicy malajskiej Bo-Kaap. Kolejką linową wjeżdżamy na Górę Stołową, skąd rozciągają się przepiękne widowi na ocean i Kapsztad. Odwiedzamy miasteczko Simon’s Town, gdzie na plaży Boulders osiedliły się pingwiny afrykańskie.  Kontynuujemy odpoczynek na stateczku, który wypływa z portu rybackiego w Hout Bay i kieruje się w stronę wyspy fok: Duiker Island. Foki bawią się na falach lub wygrzewają się na skalistych zboczach wysepki. 
Miejski krajobraz zamieniamy na jedną z najbardziej urokliwych tras w Afryce, trasę szlakiem winnym w regionie Stellenbosch. Stellenbosch jest centrum produkcji wina w RPA.  Miasto otoczone jest malowniczymi dolinami wśród niezwykłych pasm górskich, gdzie znajdują się najlepsze farmy winne na kontynencie afrykańskim. Stellenbosch to miasteczko uniwersyteckie, znane z unikalnej holendersko-przylądkowej architektury oraz dębowych alei.
Trasę Kapsztad – Johannesburg pokonujemy samolotem.  W okolicy Johannesburga jedziemy jedną z najpiękniejszych tras krajobrazowych w Południowej Afryce: „Panorama Route” w Górach Smoczych. Z „Okna Boga” zachwycamy się bezkresnym widokom na rozciągającą się poniżej 900 metrów równinę. Ukształtowanie terenu utworzyło liczne wodospady. Podziwiamy spektakularne, wyrzeźbione w skałach przez wodę cylindryczne formacje koryta rzeki Blyde. Oglądamy jeden z najgłębszych kanionów na świecie ”Blyde River Canion” oraz „Thre Rondavels” – trzy szczyty górskie uformowane w kształcie okrągłych chat plemienia Xhosa.
Park Krugera, położony w północno-wschodniej Afryce Południowej, jest jednym z największych i najstarszych rezerwatów dzikiej przyrody na kontynencie. Jego historia sięga 1898 roku, kiedy to po raz pierwszy utworzono teren chroniony w celu ochrony dzikiej fauny i flory. 
Oto główne grupy zwierząt występujące w Parku Krugera: lew, lampart, słoń afrykański, nosorożec, bawół afrykański, żyrafa, hipopotam, zebra, antylopa, hiena plamista, szakal, gepard grzywiasty.
Park Krugera to raj dla miłośników ptaków, z ponad 500 gatunkami ptaków zarejestrowanych na jego terenie: orzeł czarny, marabut afrykański, sekretarz.
Park Krugera obfituje również w różnorodne gatunki gadów i płazów, w tym niektóre z najbardziej ikonicznych i niebezpiecznych gatunków Afryki: krokodyl nilowy.
    Odwiedziliśmy Lion Park na przedmieściach Johanesburga. Opieka nad zwierzętami chorymi, słabymi, pozostawionymi młodymi lwami przez kłusowników. W parku prowadzone są badania naukowe.
Soweto to zdecydowanie największa gmina w Republice Południowej Afryki, licząca ponad dwa miliony mieszkańców, co stanowi znaczną część populacji Johannesburga. Soweto stało się największym czarnoskórym miastem w RPA, ale do 1976 roku jego mieszkańcy mogli mieć jedynie status tymczasowych rezydentów, stanowiących siłę roboczą dla Johannesburga. W okresie apartheidu miasto doświadczyło niepokojów społecznych. W 1976 roku doszło do poważnych zamieszek, wywołanych decyzją o używaniu języka afrikaans w afrykańskich szkołach; zamieszki zostały brutalnie stłumione, w wyniku czego zginęło 176 strajkujących uczniów, a ponad 1000 zostało rannych. Wprowadzono reformy, ale zamieszki wybuchły ponownie w 1985 roku i trwały aż do pierwszych wyborów bez podziału na rasy w kwietniu 1994 roku. W 2010 roku najstarsza gmina RPA gościła Finał Mistrzostw Świata FIFA , a uwaga ponad miliarda kibiców piłkarskich z całego świata skupiła się na Soweto. W Soweto znajduje się dom należący do Nelsona Mandeli.
W Johannesburgu oglądamy historyczne centrum Johannesburga: Rada Miejska w świetnie zachowanym stylu Edwardian, Rand Lords Club, budynki giełdy, bank zajmujący się wyłącznie skupem i przechowywaniem złota.
Na zakończenie pobytu na kontynencie afrykańskim, lecimy samolotem do Zimbabwe. Udajemy się na pieszą wycieczkę do Wodospadów Wiktorii. Wodospady Wiktorii (Victoria Falls) – wodospad na rzece Zambezi, na granicy Zimbabwe i Zambii. Wodospad powstał wskutek wlewania się wody z rzeki do szczelin tektonicznych, które powstają w Afryce, rozrywając kontynent na dwie części. 
Odkryte w 1855 roku przez szkockiego misjonarza i badacza Davida Livingstone’a, który wówczas powiedział o nich: Widok tak piękny, że muszą się w niego wpatrywać aniołowie w locie.
Wodospady Wiktorii uważane są za jeden z siedmiu naturalnych cudów świata. Znajdują się na terenie Parku Narodowego Wodospadów Wiktorii i od 1989 są wpisane na listę dziedzictwa światowego UNESCO. Wysokość spadku wody wynosi 108 m, szerokość wodospadu 1,7 kilometra. 
Samochodami terenowymi jedziemy do Botswany, do rezerwatu Chobe na safari samochodem i łodzią.
Park Narodowy Chobe jest trzecim co do wielkości obszarem chronionym na terenie Botswany o powierzchni 10566 km². Słynie z jednego z największych pogłowia słoni na kontynencie afrykańskim. Powstał w 1966 roku. Dzięki szczególnej obfitości dzikiej przyrody i prawdziwemu afrykańskiemu charakterowi całego regionu, turyści mogą spodziewać się safari swojego życia. Park Chobe jest prawdopodobnie najbardziej znany ze swojej spektakularnej populacji słoni, żyje tam około 120.000 tych olbrzymów, być może najwyższe stężenie słoni w całej Afryce. 
Obserwacja z łodzi stad słoni kąpiących się i przeprawiających się przez rzeki, to niepowtarzalny widok prawdziwej dzikiej Afryki.
Spotkanie zakończyło się prezentacją pamiątek z drewna przywiezionych z RPA.

Zofia Mioduszewska

Zdjęcia wykorzystane w prezentacji wykonali: Mateusz Mioduszewski, Zofia Mioduszewska.

Powrót do Wydarzenia 2026