Filharmonia Sudecka - Opowieść wigilijna

20 grudnia 2025 r. wybraliśmy się na  muzyczną opowieść, powstałą z inspiracji ponadczasową powieścią Charlesa Dickensa  pt. „Opowieść wigilijna".

Wykonawcy:

Agnieszka Franków-Żelazny — dyrygent
Filip Niżyński — Ebenezer Scrooge
Miłosz Sadowski — Jakub / narrator
Adriana Masiak — Bella
Julia Merchel — Wolontariuszka
Amelia Popławska — Ebi
Chór OSM I st. w Legnicy
Ilona Kamecka — przygotowanie chóru
Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Sudeckiej.

Program

Opowieść wigilijna — oratorium na orkiestrę, chór dziecięcy i aktorów lalki.

Muzyka: Michał Ziółkowski.

Tekst / libretto: Justyna Miguła.

Opowiadanie Charlesa Dickensa „Opowieść wigilijna" nawiązujące do Wigilii Bożego Narodzenia ukazało się po raz pierwszy 19 grudnia 1843 roku i było niespodziewanym sukcesem autora. Motywacją do napisania tego opowiadania było uczestnictwo Dickensa w zbiórce dobroczynnej na rzecz najbiedniejszych mieszkańców przemysłowej dzielnicy Manchesteru. 31-letni wówczas autor wygłosił przemówienie obok Benjamina Disraeliego, późniejszego premiera Wielkiej Brytanii. Rozmowa  jaką później ci dwaj odbyli sprawiła, że Dickens postanowił odbyć  długi spacer przy świetle księżyca, w czasie którego wpadł na pomysł słynnej opowieści traktującej przecież – między innymi – o społecznej niesprawiedliwości i trosce wobec najbiedniejszych.

„Opowieść wigilijna” to jedna z najbardziej znanych, wielokrotnie tłumaczonych i nieustannie wznawianych historii świątecznych. Czy nowela Charlesa Dickensa – dzieło, które obrosło przecież legendą – skrywa w sobie jeszcze jakieś tajemnice? Jak powstała? Co było inspiracją do spisania tej historii?

Ebenezer Scrooge żył naprawdę i nazywał się Ebenezer Lennox Scroggie. Był handlarzem kukurydzą i winiarzem z Edynburga, który wygrał kontrakt na wyżywienie dla króla Jerzego IV Hanowerskiego, kiedy ten wizytował Szkocję. Dickens nie miał okazji nigdy poznać prawdziwego Ebenezera. Natknął się na jego nagrobek na cmentarzu przykościelnym Canongate Kirkyard w Edynburgu. Zapisując sobie w notesie nazwisko, które go zainteresowało, najprawdopodobniej błędnie odczytał napis towarzyszący mu na płycie. Na nagrobku widniało bowiem „meal man” – zwrot ten oznaczał człowieka handlującego jedzeniem. Dickens najprawdopodobniej myślał, że Ebenezera określono mianem „mean man” (z ang. skąpiec), ponieważ umieścił w swoim notesie następujące spostrzeżenie: „Być zapamiętanym na wieczność jedynie za to, że było się skąpcem, zdaje się być najdobitniejszym świadectwem zmarnowanego życia”. Książkowy Scrooge miał jeszcze jeden pierwowzór. Był nim John Elwes (1714-1789), ekscentryczny poseł z Berkshire, który urodził się w szanowanej angielskiej rodzinie słynącej ze skąpstwa. Jego matka była podobno tak chytra, że mówiło się, iż zmarła z głodu, bo nie chciała przeznaczyć na jedzenie ani grosza ze swojego majątku wartego 100 tysięcy funtów (obecnie to jakieś 8,5 miliona funtów). Jak pisał jego biograf, Edward Topham, skąpstwo Johna Elwesa nie brało się z bezduszności wobec innych, lecz z samozaparcia, dlatego różnił się od książkowego Scrooge’a. Był uprzejmym, taktownym człowiekiem, który obficie dzielił się swoimi środkami pieniężnymi, udzielając pożyczek (także bezzwrotnych) potrzebującym. Dickens miał okazję przeczytać biografię Elwesa, która była wielkim bestsellerem, wspominał go później w listach, a także w powieści „Nasz wspólny przyjaciel”.
Filip Niżyński - aktor, reżyser światła i lalkarz jako Ebenezer Scrooge,  Miłosz Sadowski - etatowy aktor Teatru Lalki i Aktora w Wałbrzychu jako Jakub / narrator, Adriana Masiak - obecnie studentka III roku  śpiewu solowego w Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu jako Bella, Amelia Popławska jako Ebi oraz Julia Merchel jako wolontariuszka, przedstawili nam na wstępie Ebenezera Scrooge – jako  starego, samotnego i chciwego człowieka, który nie cierpi świąt Bożego Narodzenia i gardzi innymi. W noc wigilijną zobaczyliśmy wizytę  ducha jego zmarłego wspólnika, Jakuba Marleya, który ostrzega go przed podobnym losem i zapowiada wizyty trzech kolejnych duchów. Duch Wigilijnej Przeszłości pokazuje Scrooge'owi sceny z jego samotnego dzieciństwa i młodości, gdy utracił miłość. Duch Obecnych Świąt Bożego Narodzenia zabiera Scrooge’a do chaty górników, latarni i domu biednego Boba Cratchita, aby udowodnić głównemu bohaterowi, że nie trzeba mieć pieniędzy, by spędzić radośnie święta. Ukazuje mu biedną, ale pełną miłości Wigilię rodziny jego pracownika, Boba Cratchita, i chorego synka Tima.  Ostatnia zjawa – Duch Przyszłych Świąt Bożego Narodzenia – najdotkliwiej uświadamia Scrooge'owi jego błędy, ukazując mu wizję świata bez niego. Nie jest to miła przepowiednia, bowiem po zatwardziałym skąpcu nikt nie zapłacze, nie ma nikogo, kto by go szczerze kochał. Nikt za nim nie tęskni, nikt nie potrzebuje. Przemiana: Przerażony wizją samotnej śmierci Scrooge pojmuje beznadziejność takiego trybu życia i nastawienia do innych ludzi. Staje się ponownie szczodrym, serdecznym człowiekiem, jakim był za młodu, przed śmiercią siostry, jedynej jak się zdawało osoby, która kiedykolwiek troszczyła się o niego. Jest gotowy do naprawienia swoich błędów i pomagania innym.

Zobaczyliśmy koncertową wersję "Opowieści Wigilijnej" Charlesa Dickensa. Była to dla nas magiczna podróż z muzyką, orkiestrą symfoniczną pod batutą Agnieszki Franków-Żelazny, chórem dziecięcym OSM I st. w Legnicy prowadzonym przez Ilonę Kamecką i narratorami. Przenieśliśmy się w świat magii, gdzie duchy prowadzą Scroogea przez przeszłość, teraźniejszość i przyszłość, ukazując kruchość i nadzieję ludzkiego życia.  Dźwięki orkiestry  stworzyły szczególną atmosferę: od niepokoju po kojące światło, z finałem rozbłyskującym jak gwiazda. Słuchając chóru dziecięcego i aktorów uwierzyliśmy, że prawdziwe szczęście tkwi w empatii, miłości do bliźnich i pomaganiu innym oraz, że pieniądze nie dają szczęścia, a dobroć i relacje międzyludzkie są najważniejsze.

Wszystkim artystom podziękowaliśmy na stojąco za tę wzruszającą i uniwersalną historię przypominającą o otwartości serca na drugiego człowieka i magii świąt. Scrooge wygłasza na końcu „Opowieści wigilijnej” takie oświadczenie: „nigdy więcej nie pożądać sławy”, lecz stać się „bardziej przydatnym dla swoich bliskich” czego sobie i nam wszystkim życzę.

Alicja Mikulska

Przypisy
 11 interesujących faktów na temat „Opowieści wigilijnej” Charlesa Dickensa | Booklips.pl [online], booklips.pl [dostęp 2018-12-20]. 

Powrót do Wydarzenia 2025 II półrocze